تجهیزات و لوازم مصرفی آزمایشگاهی به عنوان ستون فقرات هر مرکز تحقیقاتی، تشخیصی و صنعتی شناخته می شوند. این ابزارها با وجود تنوع بسیار زیاد، هر کدام وظیفه ای خاص را در مسیر دستیابی به نتایج دقیق و تکرارپذیر بر عهده دارند. در این نوشتار جامع به بررسی دقیق و تخصصی محصولات پرکاربرد در این حوزه می پردازیم و تلاش می کنیم تا با نگاهی عمیق، کاربرد و اهمیت هر یک را در فضای آزمایشگاه تبیین نماییم. مدیریت صحیح این منابع نه تنها هزینه های عملیاتی را کاهش می دهد بلکه ضامن ایمنی پرسنل و کیفیت خروجی های علمی است. از ابزارهای سنجش دیجیتال گرفته تا ظروف شیشه ای کلاسیک، همگی قطعاتی از یک پازل بزرگ هستند که بدون هر یک از این تجهیزات آزمایشگاهی، فرآیند تحقیق ناقص خواهد ماند.
هر آزمایشگاه بسته به حوزه فعالیت خود که می تواند شیمی، زیست شناسی، متالورژی یا صنایع غذایی باشد، به طیف وسیعی از ابزارها نیاز دارد. برخی از این ابزارها مانند ترازوهای دقیق یا اتوکلاوها به عنوان تجهیزات سرمایه ای شناخته می شوند، اما لوازم دیگری مانند لوله های آزمایش، درپوش ها و رک ها در دسته بندی مصرفی یا نیمه مصرفی قرار می گیرند.
در ادامه به بررسی تک تک محصولاتی که در لیست درخواستی شما وجود داشت می پردازیم و برای هر کدام توضیحات تخصصی لازم را ارائه می دهیم.
به منظور آنالیز دقیق مواد و سنجش آنها از ابزار زیر استفاده میکنیم.
یکی از ابزارهای حیاتی در آزمایشگاه های آب و فاضلاب و صنایع آشامیدنی است. این دستگاه با استفاده از روش نفلومتری و تابش نور به نمونه، میزان ذرات معلق و پراکندگی نور را اندازه گیری می کند تا شفافیت سیال را با دقت بالا مشخص نماید.
به عنوان قلب تپنده بخش توزین، وظیفه اندازه گیری جرم مواد با حساسیت میلی گرم یا حتی میکروگرم را بر عهده دارد. این دستگاه ها معمولا دارای محفظه شیشه ای برای جلوگیری از تاثیر جریان هوا بر وزن نهایی هستند و کالیبراسیون دوره ای آن ها برای حفظ صحت نتایج الزامی است.
دستگاهی هوشمند و چند منظوره است که توانایی سنجش همزمان چندین شاخص فیزیکوشیمیایی مانند اسیدیته، هدایت الکتریکی، کل جامدات محلول و اکسیژن محلول را در یک نمونه واحد فراهم می کند. استفاده از این دستگاه سرعت کار را در پروژه های میدانی و آزمایشگاهی به شدت افزایش می دهد.
در اینجا با ابزارهای آماده سازی محیط در آزمایشگاه آشنا خواهید شد.
اتوکلاو دستگاهی است که با بهره گیری از فشار بخار آب و دمای بالا، محیطی کاملا استریل برای ابزارها و محیط های کشت فراهم می آورد. اتوکلاو آزمایشگاهی با از بین بردن پایدارترین اسپورهای باکتریایی، ایمنی بیولوژیک آزمایشگاه را تضمین می کند و در مدل های رومیزی و ایستاده تولید می شود.
در آزمایشگاه های بیوشیمی و پاتولوژی یخساز حبه ای نقشی کلیدی ایفا می کند. این دستگاه برای تهیه یخ جهت ایجاد حمام یخ برای نمونه های حساس به دما یا حفظ زنجیره سرد در هنگام انتقال بافت ها و آنزیم ها استفاده می شود تا از تخریب ساختار پروتئینی آن ها جلوگیری گردد.
انواع ظروف شیشه ای آزمایشگاهی در آرکا راد تجارت قابل تهیه و خریداری است.
ظرفی با ظرفیت بالا و گردن باریک است که به طور اختصاصی برای ذخیره سازی و جابجایی حجم های بالای حلال های شیمیایی، اسیدها و بازهای غلیظ طراحی شده است. بدنه ضخیم این ظروف مقاومت بالایی در برابر خوردگی شیمیایی و فشارهای فیزیکی دارد.
پرکاربردترین ظرف در هر آزمایشگاهی است که برای ترکیب کردن، گرم کردن و نگه داشتن مقادیر اندک مواد شیمیایی استفاده می شود. این لوله ها در انواع ساده، درب دار و سانتریفیوژ تولید می شوند و بسته به نوع کاربرد می توانند از جنس شیشه یا پلی پروپیلن باشند.
ظرفی کوچک و با دقت بالا برای نگهداری نمونه های دارویی، سرم ها یا مواد استانداردی است که باید از تماس با محیط خارج مصون بمانند. این ویال ها معمولا با سپتوم های لاستیکی و درپوش های آلومینیومی مسدود می شوند تا امکان تزریق یا برداشت ماده با سرنگ فراهم باشد.
ظرفی استوانه ای با کف تخت است که برای مخلوط کردن، هم زدن و گرم کردن مایعات در فرآیندهای عمومی آزمایشگاه به کار می رود. لبه این ظرف دارای یک فرو رفتگی کوچک برای ریختن آسان و کنترل شده مایعات است و در حجم های متنوع از 5 میلی لیتر تا چندین لیتر تولید می شود.
ارلن خلا که با نام ارلن بوخنر نیز شناخته می شود، دارای دیواره های بسیار ضخیم برای تحمل فشار منفی است. این ظرف دارای یک خروجی جانبی جهت اتصال به پمپ خلا می باشد و به طور اختصاصی در فرآیندهای فیلتراسیون سریع به همراه قیف های مخصوص استفاده می گردد.
ابزاری با دقت بسیار بالا برای ساخت محلول های استاندارد با غلظت معین است. این بالن ها دارای یک خط نشانه روی گردن خود هستند که حجم دقیق را در دمای استاندارد نشان می دهد و به هیچ عنوان نباید برای گرم کردن مواد استفاده شوند زیرا دقت کالیبراسیون آن ها از بین می رود.
این استوانه ابزاری است که برای اندازه گیری حجم مایعات با دقتی بالاتر از بشر و ارلن اما کمتر از پیپت و بالن حجمی به کار می رود. بدنه بلند و باریک آن باعث می شود که سطح منیسک مایع به وضوح قابل رویت باشد و خطای خواندن به حداقل برسد.
ابزارهای حرارتی عضو بی بدیل لوازم مصرفی آزمایشگاه هستند و وجود آنها کاربردهای زیادی دارد که در زیر به آنها میپردازیم.
بوته چینی ظرفی کاسه مانند از جنس پرسلان است که می تواند دماهای بسیار بالا تا حدود 1200 درجه سانتی گراد را تحمل کند. از این ابزار در کوره های آزمایشگاهی برای پختن مواد، ذوب فلزات یا تعیین درصد خاکستر نمونه های آلی استفاده می شود.
این چراغ به عنوان یک منبع حرارتی ساده و در دسترس، شعله ای تمیز و بدون دوده ایجاد می کند که برای استریل کردن فیلد کاری یا گرم کردن ملایم ظروف کوچک مناسب است. این ابزار در محیط هایی که دسترسی به گاز شهری وجود ندارد یا نیاز به حرارت کنترل شده است، کاربرد فراوانی دارد.
این سه پایه ساختاری فلزی است که به عنوان تکیه گاه برای قرار دادن ظروف شیشه ای بر روی شعله مستقیم یا بنزن به کار می رود. معمولا روی این سه پایه یک توری نسوز قرار می گیرد تا حرارت به صورت یکنواخت به کف ظرف منتقل شده و از شکستن آن جلوگیری شود.
دیسکاتور ظرفی شیشه ای و درپوش دار است که در بخش پایینی آن ماده جاذب رطوبت مانند سیلیکاژل قرار می گیرد. این وسیله برای خشک کردن کامل نمونه ها یا نگهداری موادی که به رطوبت هوا حساس هستند در یک محیط کاملا خشک استفاده می شود.
در این بخش به برخی از لوازم جانبی در آزمایشگاه که وجود آنها یک امر ضروری است می پردازیم.
قیف شیشه ای ابزاری مخروطی است که برای انتقال بدون هدررفت مایعات به ظروفی با دهانه باریک و همچنین استقرار کاغذ صافی در فرآیندهای جداسازی جامد از مایع استفاده می شود. زاویه دقیق بدنه قیف باعث می شود که عملیات فیلتراسیون با سرعت مناسب انجام پذیرد.
سطل های آزمایشگاهی در ابعاد مختلف برای جمع آوری پسماندهای عفونی، شیمیایی یا حمل مواد فله ای در داخل محیط آزمایشگاه طراحی شده اند. جنس این سطل ها معمولا از پلاستیک های فشرده و مقاوم به خوردگی است تا در برابر نشت احتمالی مواد ایمن باشند.
سبد آزمایشگاهی وسیله ای مشبک از جنس استیل ضد زنگ یا پلاستیک مقاوم است که برای قرار دادن ظروف در دستگاه هایی مانند اتوکلاو، آون یا التراسونیک کلینر استفاده می شود. طراحی مشبک آن اجازه می دهد که بخار یا محلول شستشو به راحتی در میان ظروف جریان یابد.
درپوش های آزمایشگاهی که از جنس لاستیک، سیلیکون یا چوب پنبه هستند، برای مسدود کردن کامل دهانه لوله ها، ارلن ها و بالن ها به کار می روند. این قطعات کوچک نقش حیاتی در جلوگیری از تبخیر حلال ها، خروج گازهای سمی یا ورود آلودگی های محیطی به داخل نمونه دارند.
نگهدارنده هایی شبکه بندی شده هستند که برای استقرار منظم و ایمن لوله های آزمایش، ویال ها یا میکروتیوب ها طراحی شده اند. استفاده از رک مانع از واژگونی ظروف می شود و به پژوهشگر کمک می کند تا نمونه ها را بر اساس کدگذاری های خاص سازماندهی نماید.
در اینجا به برخی از انواع ابزارهای دستی و برشی می پردازیم.
پنس و انبر ابزارهای فلزی هستند که برای برداشتن و جابجایی ایمن اشیای داغ، قطعات ریز یا نمونه های بیولوژیک حساس استفاده می شوند. این ابزارها به پژوهشگر اجازه می دهند تا بدون تماس مستقیم دست، عملیات های ظریف آزمایشگاهی را با تسلط کامل انجام دهد.
چاقو و قیچی آزمایشگاهی ابزارهای برشی با تیغه های بسیار تیز و ضد زنگ هستند که در فرآیندهای تشریح، آماده سازی بافت ها یا برش دادن مواد بسته بندی و کاغذهای فیلتر کاربرد دارند. طراحی ارگونومیک این ابزارها خستگی دست را در کارهای طولانی مدت کاهش می دهد.
قاشقک و اسپاتول وسایلی هستند که برای برداشتن مقادیر مشخصی از مواد شیمیایی جامد و پودری از ظروف اصلی و انتقال آن ها به ترازوی دیجیتال استفاده می شوند. انتهای تخت یا قاشقی آن ها به گونه ای طراحی شده که کمترین میزان چسبندگی ماده به سطح ابزار وجود داشته باشد.
برای اینکه یک آزمایشگاه با حداکثر راندمان فعالیت کند، تنها خرید تجهیزات با کیفیت کافی نیست، بلکه نگهداری و استفاده صحیح از آن ها نیز اهمیت ویژه ای دارد. ظروف شیشه ای باید بلافاصله پس از استفاده با شوینده های مناسب و آب دیونیزه شسته شوند تا رسوبات شیمیایی باعث کدر شدن یا تغییر حجم آن ها نگردد. تجهیزات دیجیتال مانند ترازو و مولتی پارامتر نیازمند سرویس های دوره ای و کالیبراسیون با محلول های استاندارد هستند تا دقت آن ها در طول زمان حفظ شود.
استفاده از درپوش های مناسب برای هر ظرف و قرار دادن لوله ها در رک های مخصوص، ریسک شکستن ظروف و از دست رفتن نمونه های گران بها را به حداقل می رساند. همچنین در کار با ابزارهای حرارتی مانند بوته چینی و چراغ الکلی، رعایت نکات ایمنی و استفاده از انبرهای بلند برای جابجایی ظروف داغ الزامی است.
لوازم مصرفی آزمایشگاهی بخش بزرگی از بودجه های پژوهشی را به خود اختصاص می دهد. بنابراین، انتخاب متریال درست بر اساس نوع کاربری (مثلا انتخاب ظروف پلاستیکی یکبار مصرف برای کارهای بیولوژیک حساس به آلودگی متقاطع در مقابل ظروف شیشه ای چندبار مصرف برای کارهای شیمیایی سنگین) می تواند تاثیر زیادی بر بهره وری آزمایشگاه داشته باشد.
در نهایت، شناخت دقیق ویژگی های فنی هر یک از این محصولات، از ضریب انبساط حرارتی شیشه ها گرفته تا حساسیت سنسورهای الکترونیکی، به متخصصین آزمایشگاه اجازه می دهد تا بهترین ابزار را برای هر پروتکل آزمایشگاهی انتخاب کنند و نتایجی معتبر و علمی به دست آورند.
سوالات متداول لوازم مصرفی آزمایشگاهی
